عباس اقبال آشتيانى
572
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
در موقعى كه ماركوپولو بتبريز آمد ( سال 694 . ه ) تجارت خارجى در اين شهر در دست تجار ژنى بود بعلاوه جماعتى از اين تجار امتياز كشتىرانى در بحر خزر را نيز براى خود تحصيل كرده بودند و اين پيشرفتها براى تجار ژنى از دو راه حاصل شده بود يكى بر اثر داشتن تكيهگاههاى تجارتى مهم در سواحل شبه جزيرهء قرم ديگر در نتيجهء عقد اتحاد تجارتى با امير يونانى بندر طرابوزان در ساحل بحر سياه . در ابتداى قرن چهاردهم ميلادى به شرحى كه سابقا هم اشاره كرديم تجار ونيزى مصمم رقابت با مردم ژن شدند و با اولجايتو و ابو سعيد خان داخل مذاكره و ارتباط گرديدند و بالاخره با ابو سعيد خان معاهدهاى در اين زمينه بستند . معاهدهء تجارتى بين تجار ونيزى و ابو سعيد خان در سال 720 به امضا رسيد و ابو سعيد خان بسفير ونيز اجازه داد كه تجار همشهرى او با كمال آزادى در ايران مسافرت و تجارت كنند و از پرداخت جميع انواع ماليات جز حقوق گمركى معاف باشند ، بعلاوه بمأمورين كشورى قلمرو خود دستور داد كه در صورت مراجعهء قنسول و نيز از هرگونه مساعدت و كمك نظامى بتجار يا قوافل ونيزى مضايقه ننمايند و ايشان را به هيچ اسم و رسم در راهها توقيف يا معطل نكنند و در موارد لزوم از همراه ساختن بدرقه و محافظ با آن جماعت خوددارى نداشته باشند . در سال 724 يك نفر قنسول از جانب جمهورى ونيز به شهر تبريز آمد و تجار ونيزى بتدريج در ممالك ايلخانى بتأسيس دارالتجارهها در اين شهر مشغول شدند و بقدرى اعتبار و تعداد اين گونه مراكز و مؤسسات در تبريز اهميت بهم رساند كه در سال 728 جمهورى ونيز يك نفر مفتش مخصوص به شهر تبريز فرستاد تا احوال آن مؤسسات را بدقت تحت نظر تفتيش بگيرد . استقرار تجار ايتاليائى در ايران و باز شدن راه تجارت بين مغربزمين و مشرق از طريق بحر سياه و آذربايجان كاملا بنفع اروپائيان تمام شد و به علت سهل شدن كار معامله و كوتاه شدن راه تجارت روز به روز رونق و اعتبار آن افزايش يافت چه قبل از اين تاريخ بازرگانان اروپائى مجبور بودند كه براى خريد امتعهء نفيسهء هندوستان و چين و شرق اقصى به بنادر مصر و شام كه تحت تصرف مماليك بود